1. Davanın Hukuksal Niteliği

Ketmi verese, bir mirasbırakanın vefatından sonra mirasçılardan bir veya birkaçının, diğer mirasçıları dışlayarak (gizleyerek) aldıkları veraset ilamı (mirasçılık belgesi) vasıtasıyla taşınmazları kendi üzerlerine tescil ettirmeleri durumudur.

• Hukuki Temel: Bu dava, yolsuz tescilin düzeltilmesi niteliğinde bir tapu iptal ve tescil davasıdır (TMK m. 1025).

• Dayanak: Mirasçı oldukları halde tapu sicilinde adları geçmeyen kişilerin, mülkiyet hakkına dayalı olarak açtıkları aynî bir davadır.

2. İleri Sürülecek Hususlar ve İspat Külfeti

Davacı taraf, aşağıdaki hususları iddia ve ispat etmekle yükümlüdür:

• Mirasbırakan ile olan soybağı (Mirasçılık sıfatı).

• Taşınmazın intikali sırasında kullanılan veraset ilamının gerçeğe aykırı olduğu veya eksik mirasçı içerdiği.

• Taşınmazın, bu hatalı belgeye dayanılarak davalılar adına tescil edildiği.

3. Mahkemece Re’sen Göz Önünde Bulundurulacak Hususlar

Taraf ve Dava Ehliyeti

• Davacı: Mirasçılık belgesinde yer almayan veya payı eksik gösterilen gerçek mirasçıdır.

• Davalı: Yolsuz tescil sonucunda taşınmazı üzerine geçiren diğer mirasçılar veya onlardan kötüniyetle devralan üçüncü kişilerdir.

• Mecburi Dava Arkadaşlığı: Elbirliği mülkiyeti söz konusu olduğunda, davanın tüm mirasçılara karşı veya tüm mirasçılar tarafından açılması gerekebilir; ancak ketmi verese durumunda payı gasp edilen mirasçı, kendi payı oranında davayı açabilir.(Yargıtay 1. Hukuk
  Dairesinin 13.03.2017 tarihli ve 2014/20396 E., 2017/1241 K. sayılı kararı; 09.11.2022 tarihli ve 2022/4205
  E., 2022/7379 K. sayılı kararı)

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre

Ketmi verese nedenine dayalı tapu iptal ve tescil davaları ayni hakka (mülkiyet hakkına) dayandığı için zamanaşımına veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Mirasçılık sıfatı devam ettiği sürece her zaman açılabilir.

4. Araştırılması Gereken Hususlar ve Delillerin Değerlendirilmesi

Mahkeme, yargılama sırasında şu araştırmaları yapmak zorundadır:

1. Nüfus Kayıtlarının İncelenmesi: Mirasbırakanın tüm alt ve üst soyunu gösterir vukuatlı nüfus kayıt tablosu getirtilir.

2. Veraset İlamlarının Karşılaştırılması: Davaya esas alınan “ketmedilmiş” (eksik) veraset ilamı ile güncel nüfus kayıtlarına göre alınmış “hasımlı” veraset ilamı karşılaştırılır.

3. Tapu Kayıtları ve Dayanak Belgeleri: Taşınmazın intikal işlemleri (tashih, intikal, satış vb.) resmi senetleri tapu müdürlüğünden celbedilir.

4. İyi Niyet Sorgusu: Eğer taşınmaz üçüncü bir kişiye devredilmişse, TMK m. 1023 uyarınca bu kişinin iyi niyetli olup olmadığı araştırılır. Ketmi verese durumunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişinin iyiniyeti korunmaz.

5. Netice-i Talep Kısmında İstenmesi Gerekenler

Dava dilekçesinin netice kısmında şu ibareler yer almalıdır:

Miras Payının Gizlenmesi(Ketmedilmesi) Nedeniyle Devir Edilen Taşınmazın Tapu Kaydının İptali ve Müvekkilin Hissesi Oranında Tapuya Tesciline Karar Verilmesi,olmadığı takdirde tazminata hükmedilmesi talebidir

6. Yargılama Giderleri ve Vekalet Ücreti

• Nisbi Harç: Bu davalar taşınmazın değeri üzerinden nisbi harca tabidir.

• Vekalet Ücreti: Karar tarihinde yürürlükte olan AAÜT uyarınca, davanın kabul edilen mülkiyet değeri üzerinden nisbi vekalet ücretine hükmedilir.

“Mirasçılardan birinin veya birkaçının gizlenerek (ketmedilerek) alınan mirasçılık belgesine dayanılarak yapılan intikaller yolsuz tescil hükmündedir. Yolsuz tescil, TMK m. 1025 uyarınca her zaman iptali istenebilir bir durum olup, mülkiyet hakkına dayanan bu istemlerde zamanaşımı işlemez.”

7. Bu Davadan Sonra Açılması Gereken Diğer Davalar

Ketmi verese davası kazanıldıktan sonra, hak kaybını tam olarak telafi etmek için şu davalar gündeme gelebilir:

1. Mirasçılık Belgesinin İptali Davası: Eğer tapu davası içinde bu sorun çözülmemişse, hatalı veraset ilamının iptali ve yenisinin verilmesi için ayrı bir dava açılmalıdır (Genellikle tapu davasında bekletici mesele yapılır).Ketmi vereseye dayalı tapu iptal ve tescil davası açılmadan önce Asliye Hukuk Mahkemesinde açılacak olan hasımlı veraset ilamının iptali davası ile birlikte götürülmesi daha uygundur.Aksi halde tapu iptal davasını yürüten mahkeme davacıya bu davayı açması için süre verecektir.

2. Ecri misil (Haksız İşgal Tazminatı) Davası: Taşınmazı haksız yere kullanan veya kira geliri elde eden diğer mirasçılardan, geçmişe dönük (5 yıllık zamanaşımı içinde) kullanım bedeli talep edilebilir.

3. Terditli Olarak Tazminat Davası: Eğer taşınmaz iyi niyetli üçüncü kişiye devredilmiş ve tapu iptali imkansız hale gelmişse, tapu değerinin davalı mirasçılardan tahsili için tazminat davası açılır.

Mirasçının mirasçılık belgesinde gösterilmemesi (ketmedilmesi) ve taşınmazın bu süreçte üçüncü bir kişiye devredilmiş olması, davanın seyrini ve stratejisini önemli ölçüde değiştiren teknik bir durumdur. Bu durumda izlenmesi gereken hukuki yol ve dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:

8. Üçüncü Kişinin İyi niyetinin Korunup Korunmaması (TMK m. 1023)

Türk Medeni Kanunu’nun 1023. maddesine göre, tapu kütüğündeki tescile dayanarak iyiniyetle ayni hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur. Ancak ketmi verese durumunda iki ihtimal vardır:

• Üçüncü Kişi Kötüniyetli İse: Eğer taşınmazı devralan kişi, mirasçıların gizlendiğini biliyorsa veya durumun gereği olarak bilmesi gerekiyorsa (örneğin; aile yakınıysa, taşınmazın miras malı olduğunu ve bir mirasçının dışlandığını bilebilecek durumdaysa), bu kişinin iyiniyeti korunmaz. Bu durumda Tapu İptal ve Tescil davası doğrudan bu üçüncü kişiye karşı da açılabilir.

• Üçüncü Kişi İyiniyetli İse: Eğer üçüncü kişi tapu kaydına güvenerek, gerçek durumu bilmeden ve bilecek durumda olmadan taşınmazı satın almışsa, onun mülkiyeti korunur. Bu durumda tapu iptali mümkün olmaz; dava “Bedel (Tazminat)” davasına dönüşür.

9. Davanın Kime Karşı Açılacağı

Bu aşamada dava şu kişilere yöneltilmelidir:

• Mirasçıyı Gizleyen Diğer Mirasçılar: Yolsuz tescili gerçekleştiren kişiler.

• Taşınmazı Devralan Üçüncü Kişi: (İyiniyetli olup olmadığının tespiti ve tapu iptali talebi için).

10. Netice-i Talep Kısmında “Terditli” (Kademeli) İstemi

Üçüncü kişiye devir söz konusu olduğunda, davanın reddedilme riskine karşı talepler şu şekilde sıralanmalıdır:

1. Öncelikle: Tapu kaydının iptali ile davacı payı oranında tescili,

2. Mümkün Olmaması Halinde (Üçüncü kişi iyiniyetli çıkarsa): Taşınmazın güncel rayiç bedelinin, mirasçıyı gizleyen diğer mirasçılardan (haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre) davacı payı oranında tahsili.

11. Mahkemece Yapılacak Araştırmalar

• İyiniyet Araştırması: Mahkeme, üçüncü kişinin sosyal ve ekonomik durumunu, mirasçılarla olan yakınlığını, satış bedelinin gerçek değerle uyumlu olup olmadığını,ilgili taşınmazın gerçekten satılıp satılmadığı ve sonrasında ki devir hareketlerinin inceleyerek (düşük bedelli satışlar kötüniyet karinesidir) araştırır.

• Banka Kayıtları ve Ödemeler: Satışın gerçek bir satış mı yoksa mal kaçırma amaçlı muvazaalı bir işlem mi olduğunu anlamak için satış bedelinin banka üzerinden ödenip ödenmediği incelenir.

12. Açılması Gereken Ek Davalar / Yapılması Gerekenler

• İhtiyati Tedbir: Dava açılır açılmaz, taşınmazın devir ve temlikinin önlenmesi amacıyla tapu kaydı üzerine “İhtiyati Tedbir” konulması talep edilmelidir.

• Mirasçılık Belgesinin İptali: Hatalı olan (davacı mirasçının yer almadığı) mirasçılık belgesinin iptali ve doğrusunun verilmesi için Asliye Hukuk Mahkemesi’nde ayrı bir dava açılmalı ve bu dava, tapu iptal davasında bekletici mesele yapılmalıdır.

13.Örnek Yargıtay Kararları

1. Yolsuz Tescil Kararı

Yargıtay 1. HD, 2014/13955 E., 2016/4351 K.

• Özet: Diğer mirasçıların varlığını bilmesine rağmen, onları veraset ilamında göstermeyerek taşınmazı kendi adına tescil ettiren mirasçının yaptığı işlem “yolsuz tescil” niteliğindedir. Bu tescil hukuken geçersizdir ve gerçek paylar oranında iptal edilmelidir.

2. Bilme Şartı ve Karine Kararı

Yargıtay 1. HD, 2012/12185 E., 2013/461 K.

• Özet: Aynı aile içinde veya yakın akrabalık bağı olan kişilerin diğer mirasçıları “tanımıyorum/bilmiyorum” savunması hayatın olağan akışına aykırıdır. Bilinçli gizleme (ketmetme) kanıtlandığında iyiniyet iddiası dinlenmez.

3. Taşınmazın Satılması Durumunda Tazminat Kararı

Yargıtay 1. HD, 2016/112 E., 2018/12543 K.

• Özet: “Ketmi verese hukuksal sebebine dayalı davalarda, taşınmaz iyiniyetli üçüncü kişilere devredilmişse, TMK m. 1023 uyarınca bu kişilere karşı açılan tapu iptal davası reddedilir. Ancak bu durum, miras hakkı elinden alınan kişinin zararının karşılanmayacağı anlamına gelmez. Mirasçıyı gizleyerek haksız mal iktisap eden kişi, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca, dışlanan mirasçının payına düşen taşınmazın dava tarihindeki tam değerini tazminat olarak ödemekle yükümlüdür.”

4. Mirasçılık Belgesinin İptali Ön Koşulu

Yargıtay 7. HD, 2021/1458 E., 2022/350 K.

• Özet: Tapu iptal ve tescil davası açılmadan önce veya dava sırasında, ketmi verese eylemine konu olan hatalı veraset ilamının iptali ve yenisinin alınması davanın temel dayanağıdır (Bekletici mesele yapılmalıdır).

5. Haksız Fiil ve Zamanaşımı Kararı

Yargıtay HGK, 2017/1-1250 E., 2020/25 K.

• Özet:”Ketmi verese olgusuna dayalı tapu iptal ve tescil davaları, doğrudan doğruya mülkiyet hakkına dayanmaktadır. Yolsuz tescil işleminin üzerinden ne kadar süre geçerse geçsin, mülkiyet hakkı zamanaşımına uğramaz. Mirasçı, mirasçı olduğunun ve ketmedildiğinin (saklandığının) öğrenilmesinden itibaren her zaman bu davayı açabilir. Haksız tescil, hiçbir zaman haklı bir mülkiyet kazandırmaz

6. Miras Payının Devri Kararı

Yargıtay 1. HD, 2015/15444 E., 2018/11832 K.

• Özet: Mirasçılardan birinin gizlenerek tereke malları üzerinde tasarrufta bulunulması, payı gizlenen mirasçının mülkiyet hakkını ortadan kaldırmaz. Mahkeme, mirasçıların güncel veraset ilamındaki paylarına göre tescil kararı vermelidir.

7.Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2021/4580, K. 2022/1250 

• Gerekçe Özeti: “TMK’nın 1023. maddesi uyarınca tapu siciline güven ilkesi esastır. Ancak, alıcı kişi yolsuz tescili biliyor veya kendisinden beklenen özeni gösterseydi bilebilecek durumda ise (TMK m. 1024), bu kişinin iyiniyeti korunmaz. Ketmi verese ile (evlatlığın gizlenmesiyle) oluşan yolsuz tescile dayalı satışlarda, alıcının murisi tanıması veya evlatlık ilişkisinin yörede herkesçe bilinmesi durumunda tapu kaydı iptal edilerek gerçek mirasçı (evlatlık) adına tescil edilmelidir.“

8.Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2022/1102, K. 2023/450 (Güncel)

• Gerekçe Özeti: “Taşınmazın iyiniyetli 3. kişiye devredilmesi nedeniyle tapu iptali mümkün olmayan hallerde; ketmi verese eylemini gerçekleştiren (evlatlığı gizleyen) mirasçıların sorumluluğu haksız fiil hükümlerine dayanır. Davacı evlatlık, miras payına tekabül eden bedeli, taşınmazın karar tarihine en yakın (güncel) rayiç değeri üzerinden tazminat olarak talep etme hakkına sahiptir. Bu bedel hesaplanırken satış tarihindeki bedel değil, davanın sonuçlandığı tarihteki piyasa değeri esas alınır.”

Hukuki Tavsiye:

Eğer üçüncü kişi tamamen yabancı biriyse ve gerçek değeri üzerinden banka kanalıyla ödeme yaparak taşınmazı almışsa, tapuyu geri almak oldukça zordur. Bu durumda odak noktasını, payınızı gizleyen diğer mirasçılardan nakdi tazminat (taşınmazın güncel değeri) almaya kaydırmanız hukuken daha sağlıklı olacaktır.Ancak belirtmek gerekir ki tapuda gösterilen bedel ile gerçekte ödenen bedelin arasında fahiş farkın bulunması tek başına kötüniyeti ispata yeterli olmayacaktır.Taşınmazın sonrasında kime satıldığı,davacı ve diğer davalıların arasındaki durumu bilip bilmediği,satış işleminden sonra ilgili taşınmazda tasarruf yetkisinin kimin tarafından kullanıldığı ve ilgili taşınmaza ilişkin iş ve işlemlerin kimin tarafından yapıldığının önemi bulunmaktadır.

Muris muvazaası (mirasçılardan mal kaçırma), uygulamada en sık karşılaşılan hukuk uyuşmazlıklarından biridir. Bu dava türü, bir kimsenin mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla, gerçekte bağışladığı bir taşınmazı tapu sicilinde “satış” veya “ölünceye kadar bakma sözleşmesi” gibi göstermesi durumunda açılır.

Aşağıda, bu davanın niteliği, yargılama süreci ve ispat araçları hukuki çerçevede açıklanmıştır.

1. Davanın Niteliği: Nispi Muvazaa

Muris muvazaası davası, “hukuki muvazaa” nedenine dayalı bir tapu iptal ve tescil davasıdır. Burada görünürdeki işlem (satış), tarafların gerçek iradesine uymadığı için; gizli işlem (bağış) ise şekil şartına (resmi senet) uyulmadığı için geçersizdir.

• Zamanaşımı: Bu davalar kamu düzenini ilgilendirdiğinden ve işlem baştan itibaren geçersiz sayıldığından herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir.

• Dava Hakkı: Miras payı zedelenen her mirasçı (saklı payı olsun ya da olmasın), tek başına kendi payı oranında bu davayı açabilir. Terekeye temsilci atanmasına yahut tüm mirasçıların birlikte hareket etmesine gerek bulunmamaktadır.

2. Mahkeme Tarafından Yapılması Gerekenler

Yargılama aşamasında mahkeme, “miras bırakanın asıl iradesini” ortaya çıkarmak amacıyla şu incelemeleri yapmakla yükümlüdür:

• Taraf Teşkilinin Sağlanması: Tüm ilgililerin davaya dahil edildiği kontrol edilir. Burada davacı miras hakkı zedelenenen kişi olduğu gibi davalı olarak da tapu kaydının maliki olarak belirtilmesi gerekmektedir.

• Tapu Kayıtlarının Celbi: Taşınmazın ilk tesisinden itibaren tüm tedavülleri (el değiştirmeleri) ve resmi senet örnekleri ilgili tapu müdürlüğünden istenir.

• Keşif ve Bilirkişi İncelemesi: Taşınmazın temlik tarihindeki (devredildiği günkü) gerçek değeri ile tapuda gösterilen satış bedeli arasında fahiş fark olup olmadığı saptanır. Burada belirtilmesi gereken hususlardan birisi ise taşınmazın gerçek değeri ile satış tarihindeki bedelin arasında sadece fahiş farkın bulunması  muris muvazaası olgusunu ispatlamaya yeterli değildir.

• Mali Durum Araştırması: Miras bırakanın (muris) taşınmazı satmaya ihtiyacı olup olmadığı, davalının ise o tarihte bu taşınmazı alacak mali güce sahip olup olmadığı araştırılır. (SED raporu ve banka kayıtları ile).

3. Davacı Tarafından Yapılması Gerekenler (İspat Yükü)

Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca, muvazaa iddiasını ispat yükü davacıdadır. Davacı, işlemin gerçek bir satış değil, bağış olduğunu her türlü delille ispatlayabilir.

• Delillerin Sunulması: Tanık beyanları, aile içi huzursuzluklar, murisin ölümünden kısa süre önce yapılan devirler ve banka kayıtları delil olarak sunulmalıdır.

• Somutlaştırma: Davacı; murisin mal satmaya ihtiyacı olmadığını, terekenin zenginliğini veya davalının işsiz/gelirsiz olduğunu yahut kendisi ile murisin arasındaki küslük dargınlık gibi sıkıntılar olduğuna ilişkin durumları somut verilerle ortaya koymalıdır.

• Tanık Dinletme: Muvazaa davalarında “tanık” en önemli delillerden biridir. Aile yapısını ve murisin niyetini bilen kişilerin ifadeleri mahkemece dikkate alınır.

4. Murisin İradesine İlişkin Tespitler

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına (özellikle 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İBK) göre, mahkeme şu 5 temel kritere göre irade tespiti yapar:

Önemli Not: Mahkeme tarafından yargılama safhasında araştırılacak ve değerlendirilecek olan durum tarafların delilleri toplanarak ve tanıklar dinlenilmek sureti ile murisin iradesinin ortaya çıkartılmasıdır. Murisin yapmış olduğu satış işlemi yada muvazaa olgusunu gizlemek için farklı şekillerde yapılan işlemlerin mirasçılardan mal kaçırma amacı güdüp gütmediği, işlemin yapıldığı tarihte satmasını gerektirecek bir olgunun olup olmadığı, herhangi bir hastalık hali yahut paraya ihtiyacına ilişkin bir durumun olup olmadığının ortaya çıkarılması gerekmektedir.

Muris, sağlığında tüm mirasçılarını kapsayan ve kendisi ile mirasçılarının imzasını taşıyan miras taksim sözleşmesi şeklinde bir belge düzenlemiş ise (evlatları arasında adil bir denkleştirme yapmışsa), miktar farkları olsa dahi muvazaadan söz edilemez.Yada vasiyetname şeklinde bir belge düzenlenmiş ise burada muvazaa olgusundan söz edilmesi mümkün değildir.Ancak mirasçıların saklı payının zedelenmesi durumu var ise  tenkis davasının konusunu oluşturur.

]]> https://hasimer.av.tr/muris-muvazaasi-mirascilardan-mal-kacirma-davasi/feed/ 0