Türk Medeni Kanunu (TMK) çerçevesinde mal rejimi tasfiyesi davaları, özellikle eşlerin emekleri ve edinimleri üzerindeki haklarını korumayı amaçlayan karmaşık davalardır. Bu sürecin işleyişi, davanın niteliği ve ispat yükümlülüklerine ilişkin hukuki esaslar aşağıda detaylandırılmıştır.
1. Davanın Niteliği ve Temel Talepler
Mal rejimi tasfiyesi davası, kural olarak bir eda davasıdır. Eşler arasındaki mal rejiminin (genellikle Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi) sona ermesiyle birlikte, malların paylaştırılmasını değil, değer üzerinden bir alacak hakkını hedefler.
Temel Talepler:
-
Değer Artış Payı Alacağı: Bir eşin, diğerine ait bir malvarlığının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunması durumunda talep edilen alacaktır.
-
Artık Değere Katılma Alacağı: Mal rejiminin sona ermesi anında eşlerin sahip olduğu “edinilmiş malların” toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktarın yarısı üzerindeki haktır.
2. Mahkeme Tarafından Yapılması Gerekenler
Mahkeme, yargılama sürecinde kamu düzenini de gözeterek resen (kendiliğinden) belirli araştırmaları yapmakla yükümlüdür:
-
Mal Rejiminin Sona Erme Anının Tespiti: Boşanma davasının açıldığı tarih, mal rejiminin sona erdiği tarih olarak kabul edilir. Mahkeme öncelikle bu tarihi netleştirir.
-
Malvarlığı Envanterinin Çıkarılması: Eşlerin boşanma davası tarihindeki mevcut malları tespit edilir. Banka kayıtları, tapu sicilleri ve trafik tescil kayıtları ilgili kurumlardan celbedilir.
-
Mevcut ve Edinilmiş Mal Ayrımı: Mahkeme, hangi malların “kişisel mal”, hangilerinin “edinilmiş mal” olduğunu kanuni karineler ışığında belirler.
-
Bilirkişi İncelemesi: Malların tasfiye tarihindeki (karar tarihine en yakın tarih) sürüm değerlerinin belirlenmesi için uzman bilirkişilerden rapor alınır.
3. Davacı Tarafından İspat Yükümlülüğü
Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca, her taraf dayandığı vakıaları ispatla mükelleftir. Mal rejimi davasında davacının dikkat etmesi gereken hususlar şunlardır:
-
Katkının İspatı: Değer artış payı talep ediliyorsa; yapılan ödemeye dair banka dekontları, ziynet eşyalarının bozdurulduğuna dair belgeler veya taşınmazın alımında kullanılan kişisel kaynaklar delillendirilmelidir.
-
Karinenin Kullanılması: Kanun gereği, bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır. Davacı, karşı tarafın mallarının edinilmiş mal olduğunu ispatlamak zorunda değildir; ancak karşı taraf bu malların “kişisel malı” (miras, bağış vb.) olduğunu ispatlarsa, davacı buna karşı delil sunmalıdır.
-
Tanık ve Kayıtlar: Özellikle aile içi mal geçişlerinde ve gizlenen malvarlıklarında tanık beyanları ve ticari defterler önem arz eder.
4. Miras Bırakanın İradesine İlişkin Tespitler
Mal rejimi davası, eşlerden birinin ölümü nedeniyle açılmışsa (sağ kalan eşin mirasçılarla olan davası), mahkeme “ölüme bağlı tasarrufları” ve murisin iradesini de inceler:
-
İvazsız Kazandırmalar: Miras bırakanın, mal kaçırma kastıyla veya karşılıksız olarak yaptığı kazandırmalar “eklenecek değerler” kapsamında değerlendirilir.
-
Miras Payı ile Mal Rejimi Alacağının İlişkisi: Mahkeme, sağ kalan eşin önce mal rejimi alacağını (borç gibi düşünülür) ayırır; kalan miktar üzerinden miras paylaştırması yapılır. Murisin vasiyetname ile yaptığı düzenlemeler, saklı payları ihlal etmediği sürece mal rejimi hesaplamasında dikkate alınır.
5. Mahkemenin Hükmedeceği Esaslar
Yargılama sonunda mahkeme şu ilkelere göre hüküm kurar:
-
Nakit Ödeme Esası: Mal rejimi davasında kural, alacağın nakit olarak ödenmesidir. Hakim, mülkiyetin devrine (aynen taksim) ancak istisnai hallerde ve tarafların talebi uygunsa karar verebilir.
-
Faiz Başlangıcı: Alacağa, karar tarihinden itibaren faiz yürütülür (Dava tarihinden itibaren değil).
-
Hakkaniyet İndirimi: Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma gerçekleşmişse, hakim kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete göre azaltabilir veya kaldırabilir.
Bu süreçte dosyaya sunulacak delillerin niteliği davanın sonucunu doğrudan etkileyecektir. Dosyanızdaki mevcut tapu veya banka kayıtlarını incelememi ister misiniz?